حسن تعلیل
۲)معمولا حسن تعلیل ها تشخیص دارند.مثال:شکوفایی درختان یعنی بی تابی برای رسیدن بهار
۳)گاهی حسن تعلیل تشخیص ندارد.مثال:
الف )به این جهان زعدم آمدن پشیمان است ازآن همیشه گزد طفل شیر خوار انگشت
ب)چراخم گشته می گردند پیران جهان دیده به زیر خاک می جویند ایام جوانی را
هرروزتان نوروز نوروزتان پیروز
آثارزنده یاد دکتر فرشید ورد
برخی از آثار دکتر فرشیدورد:
1-«جمله و تحول آن در زبان فارسی»(1375/ انتشارات امیر کبیر)
2-«پیرامون ترجمه»(مجموعه مقالات/1381/ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی)
3-«املا، نشانهگذاری، ویرایش: برای ناشران، ویراستاران، دبیران، مدرسان ادبیات»(1375/ انتشارات صفیعلیشاه)
4-«حماسه انقلاب»(مجموعه شعر همراه با مقدمهای درباره شعر امروز از خسرو فرشیدورد)
5-« درباره ادبیات و نقد ادبی»( 1363/ انتشارات امیرکبیر)
6-«در گلستان خیال حافظ: تحلیل تشبیهات و استعارات اشعار خواجه»(1357/نشر تهران)
7-«دستور مختصر تاریخی زبان فارسی»(1387/ انتشارات زوار)
8-«دستور مفصل امروز بر پایه زبانشناسی جدید: شامل پژوهشهای تازهای درباره آواشناسی و صرف و نحو فارسی معاصر و مقایسه آن با قواعد دستوری»(1382/ نشر سخن)
9-«دستوری برای واژهسازی : ترکیب و اشتقاق در زبان فارسی ، ترکیب و تحول آن در زبان فارسی»(1387/ نشر زوار)
10-«صلای عشق»(دفتر شعر/1380/انتشارات امید مجد)
11-«گفتارهایی درباره دستور زبان فارسی»(ترجمه و نگارش/1375/ انتشارات امیرکبیر)
12-«لغتسازی و وضع و ترجمه اصطلاحات علمی و فنی و یادداشتهای درباره فرهنگستان و برنامهریزی برای زبان و ادبیات و تاریخ زبان فارسی»(ترجمه و نگارش/138/ انتشارات سوره مهر)
13-«مقایسه قیود و عبارات قیدی فارسی با واژهها و عبارات همانند آن در عربی»(نشر اصفهان)
14-«نقش آفرینیهای حافظ: تحلیل زیباشناسی و زبانشناختی اشعار حافظ»(1375/ نشر صفیعلیشاه)
15-«تاریخ مختصر زبان فارسی از آغاز تا کنون»(1387/ نشر زوار)
16-«زبان فارسی[کتابهای درسی] سال سوم دبیرستان»(مولفان خسرو فرشیدورد، حسن احمدی گیوی/ نشر تهران)
17-«عربی در فارسی»(1373/ انتشارات دانشگاه تهران)
18-«دستور مختصر امروز بر پایه زبانشناسی جدید :شامل پژوهشهای تازهای درباره آواشناسی و صرف و نحو فارسی معاصر و مقایسه آن با قواعد دستوری انگلیسی و فرانسه و عربی،با اشاراتی به فارسی قدیم و زبان محاوره»(1388/ نشر سخن)
شعری ازشفیعی کدکنی
اي مهربان تر از برگ در بوسه هاي باران بيداري ستاره، در چشم جويباران
آيينه نگاهت، پيوند صبح و ساحل لبخند گاهگاهت، صبح ستاره باران
بازآ كه در هوايت خاموشي جنونم فريادها برانگيخت از سنگ كوهساران
اي جويبار جاري! زين سايه برگ مگريز كاين گونه فرصت از دست دادند بي شماران
گفتي: به روزگاري مهري نشسته گفتم بيرون نمي توان كرد حتي به روزگاران
بيگانگي ز حد رفت، اي آشنا مپرهيز زين عاشق پشيمان سر خيل شرمساران
پيش از من و تو بسيار بودند و نقش بستند ديوار زندگي را زين گونه يادگاران
وين نغمه محبت، بعد از من و تو ماند تا در زمانه باقي است آواز باد و باران
مجاز
1)مشبه به باقي مانده از يك تشبيه يااستعاره ي نوع اول(مصرحه)مجازاست
2)مجاز باعلاقه هاي ديگر:كليه_ جزييه_آليه_سببيه_ محليه_لازميه و...
مثال:كاربرد سر به جاي موي سر: حا جي در حج تمتع سرش را تراشيد.
چندنکته درحسن تعلیل
۲)معمولا حسن تعلیل ها تشخیص دارند.
۳)گاهی حسن تعلیل تشخیص ندارد.مثال:
الف )به این جهان زعدم آمدن پشیمان است ازآن همیشه گزد طفل شیر خوار انگشت
ب)چراخم گشته می گردند پیران جهان دیده به زیر خاک می جویند ایام جوانی را
تشبیه واستعاره
۲)مردم مثل رودخانه اند.حذف وجه شبه(مجمل)
۳)مردم رودخانه ی خروشانند.(حذف ادات)موکد
۴)مردم رودخانه اند.(بلیغ غیراضافی/اسنادی)فقط مشبه ومشبه به
۵)رودخانه ی مردم(بلیغ اضافی)غالبامشبه به مضاف ،مشبه مضاف الیه
۶)۲۲بهمن هزاران رودخانه درخیابان های ایران دیدم.فقط مشبه به(استعاره ی مصرحه/نوع اول)
۷)ای رودخانه که ازگری می خروشی تورادوست دارم.(تشخیص/ استعاره ی مکنیه)جزخداوانسان هرپدیده مناداشوددرصورتی که منظورخودآن پدیده باشد.تشخیص و استعاره ی مکنیه است.
۸)ای رودخانه ها علیه اجانب واستکبار جهانی باهم متحدشوید.
نکته۱:هرپدیده ای جز انسان وخدا منادا شود ومنظورازآن انسان یامعشوق(حقیقی /مجازی) باشد استعاره ی مصرحه یا نوع دوم است.
نکته۲:گاهی استعاره مکنیه ، تشخیص وتشبیه یک جادریک گروه اسمی یایک مصرع می آید.مثل:الماس های چشمک زن ستارگان ـشبی چون شبه روی شسته به قیر
نکته۳استعاره ی نوع دوم(مصرحه)مجاز به علاقه ی شباهت است.یعنی به کاربردن واحدی اززبان به جای واحدی دیگر به خاطر مشابهت مثل:به کاربردن لعل به جای لب به خاطر سرخی،سرو به جای معشوق به خاطر بلندی و...
نکته۴:گاهی درتشبیه اضافی بین مشبه به ومشبه صفت می آید.مثل:گل های پرپر فریاد،مزرع سبزفلک،زخمه های دم به دم کاه نفس هایش
نکته۵:گاهی یک ترکیب اضافی هم اضافه ی استعاری (استعاره مکنیه نوع دوم)است وهم استعاره مصرحه/نوع اول مثل:به جز بازوی دین وشیرخدا
پاسخ خودآزمایی های ادبیات(3)تجربی وریاضی
درس اول: (ما هم چنان در اول وصف تو ماندهایم)
1- منظور از تقصیر کوتاهی در عبادت است. 2- الف) رحمت: باران رحمت بی حسابش همه را رسیده و خوان نعمت بی دریغش همه جا کشیده، وظیفهی روزی به خطای منکر نبرد .
ب) بخشایش گری: کرم بین و لطف خداوند گار گنه بنده کرده است او شرمسار
پردهی نامو س بندگان به گناه فاحش ندرد
3- همه از بهر تو سرگشته و فرمانبردار/ شرط انصاف نباشد که تو فرمان نبری
4- دامنم از دست برفت 5- مه طاسک گردن سمندت / شب طرهی پرچم سیاهت 6- مسجع و فنی ، زیرا در آن انواع سجع ، تشبیهات ، استعارات و توصیفات شاعرانه به کار رفته است. 7- به عهدهی دانش آموز ان است.
درس دوم: (رزم رستم و اسفندیار)
1- بیانگر حالت افسوس و ناراحتی از جنگ با اسفندیار و پند و نصیحت 2- دو پهلوان از جنگ تن به تن خودداری کنند و جنگ را به عهدهی دو لشگر بگذارند 3- آرایهی استعاره : چو نزدیک گشتند پیر و جوان دو شیر سرافراز و دو پهلوان
تضاد و جناس: برآن گونه رفتند هردو به رزم تو گفتی که اندر جهان نیست بزم
4- پا فشاری کنم. 5- به عهدهی دانشآموزان است 6- الف- داستانی : ماجرای نبرد رستم و اسفندیار شکلی داستانی و روایی دارد. ب- قهرمانی : شخصیتهای این داستان رستم و اسفندیار قهرمانان برجسته و برترند.
پ- ملی: اشاراتی در داستان نظیر شیوهی نبرد و ابزارهای جنگی و باورهای ملی نظیر تأثیر سرنوشت
ت- خرق عادت: رویین تنی اسفندیار و حضور سیمرغ
درس سوم: ( کمال الملک)
1- الف- کمالالملک : در این عصر نو که اعلی حضرت اصول نوینی بنامیکنند حقاً رسم تازهای است که ملوک مددکار ملکالموت باشند. ب- با حکم اعدام دیگر سر افرازمان میکنید پ- هر سه مورد امتیاز مخصوصی است که سلطنت به اهل هنر میدهند. 2- چاپلوس و متملق و خوشآمدگو 3-زبان محاوره ای و شکستهی رضا خان به ویژه کاربرد واژگان و فعلها بیانگراستبداد رأی اوست و نیز زبان محاورهای تدین شخصیت چاپلوس اورا نشان میدهد. زبان رسمی و ادبی کمالالملک مبین شخصیت هنری و فرهیختهی اوست.
3- استبداد رضاخان: پهلوی اهل من بمیرم تو بمیری نیست و یا امر امر ماست مجلس و عدلیه و دولت تعارفه
تملق درباریان: گوشت بشه به تنتون ان شا… ( خطاب تدین به رضاخان)
تابلوی خو را از روی بوم برداشت . به زمین گذاشت و هنر یار محمد را ستود . این کار او از یک سو نشانهی تواضع کمالالملک و از سوی دیگر ارج نهادن به هنر مردمی است.
درس چهارم (گاو)
1- آفتاب از سوراخ پشت بام افتاده بود روی تیر وسط طویله و فانوس دود زده و طناب چرکینی را روشن کرده بود…….تا به نظر میرسید طنابی را پیچیده و در حلقش فرو کرده بودند.
2-- به سبب وابستگی شدید اقتصادی وروانی به گاو 3- مسخ و از خود بیگانگی ، قهرمان اصلی داستان به سبب شرایط ویژهی زندگی روستایی و فقیرانهی خود نمیتواند مرگ گاو را باور کند و در تصورش خود را گاو میپندارد و از هویت خود تهی می گردد. 4- تشابه دوداستان در این است که شخصیتهای اصلی هر کدام به دلیلی دچار از خود بیگانگی میشوند و خود را گاو میپندارند تفاوت دو داستان در این است که در داستان چهار مقاله شخصیت اصلی شاهزادهای است که با تدبیر بوعلی درمان میشود و در داستان ساعدی روستایی فقیری است که جان بر سر ذهنیت خویش مینهد. هدف نظامی عروضی نمودن قدرت بوعلی در پزشکی است ولی هدف ساعدی ترسیم چهرهی فقر روستایی است.
درس پنجم: ( گلدستهها و فلک)
1-گلدستهها: بچهها / گلدستهی مسجد فلک: آسمان/ ابزار تنبیه 2- لحن محاورهای وکودکانه است نویسنده با استفاده از واژگان عامیانه و نحو جملات به گونهای کاربرد کودکانه و صمیمی ، داستان پرداخته است . و هر کدام از شخصیتهای داستان لحن ویژه و سازگار با شخصیت خود را دارا میباشند. 3- نمادین است زیرا واژههای به کار رفته در درس و شخصیتها هر کدام نماد وسمبل هستند به عنوان مثال فلک، نماد اوج و تعالی است . روای داستان نماد انسان شجاع و جستجوگر که سرانجام به هدف خود میرسد اصغر نماد انسانهای پرمدعا و ناتوان و ترسوست.
4- راوی: کنجکاو و پویا و جستجوگرو کمال گراست و اصغر نماد یک شخصیت ترسو و محافظه کار و دنباله رو و پر مدعاست.5- در جملات نخستین داستان پیام اصلی نویسنده که تعالی و کمال گرایی است مطرح میشود.
درس ششم: (قاضی بست)
1- دو دلیل بیان کرد، نخست آن که من فرزند پدری هستم که به خاطر ترس از حساب و کتاب قیامت از پذیرفتن هدیه سرباز زد و دوم آن که به اندک مالی که دارم قانعم و برایم کافی است و زیادت نمیخواهم.
2- آزادگی و عزت نفس قاضی بست و نیز اعتراض و بیان تردید او نسبت به مشروعیت جنگها و حکومت محمود غزنوی 3- در قیامت من باید مؤاخذه گردم4- پرهیزگاری و عزت نفس پرهیز از امور حرام و شبههناک
5- جابه جایی ارکان جمله ، ایجاز و کوتاهی جملات ، سادگی و روانی جملات ، کاربرد واژگان عربی ، ذکر جزئیات دقیق وقایع ، تنوع افعال ، موسیقی دلنشین کلام.
درس هفتم: (بیهقی و هنر نویسندگی او)
1-زیرا بیهقی ، اشخاص داستان و ویژگیهای آن ها را مانند یک داستان و رمان به خوبی به تصویر کشیده است و خواننده از تمامی آنها مطلع است. 2- هیئت ، لباس و وضع ظاهر اشخاص 3- الف- محبوبیت حسنک در بین مردم که مردم حاضرنشدند به او سنگ بزنند ، ساختگی بودن محاکمه و اعدام حسنک و این که در ادوار مختلف تاریخی همواره افراد مزد بگیر در خدمت اهداف حکومتهای نامشروع بودهاند. 4- از سویی تاریخ خود را از یک نواختی به در آورد و خستگی خواننده را برطرف سازد و از سوی دیگر موجب پندآموزی و عبرت خوانندگان گردد.
درس هشتم: ( خون خورشید)
1- شب همه جا دامن گسترده بود . دشت سینهی وسیع و داغش را در برابر وزش نسیم ملایمی قرار داده بود . نسیمی آهسته و آرام به روی سینهاش میخزید و دامن کشان میگذشت. صدایی گرم و جان بخش از میان خیمهای بیرون میخزید و آرام و آهسته به گوش جان مینشست . کاروانیان سراپا گوش بودند . نوایی بود که تا ژرفای دل ها رسوخ میکرد و رنگ غم و اندوه را میزدود.
2- بله زیرا به غیر از زمینه ی داستانی ، دیگر زمینهها و ویژگیهای یک حماسه را تقریباً داراست مانند قهرمانی (امام خمینی ) ملی و قومی ( مبارزه به خاطر وطن و راندن متجاوزان اشغالگر)
3- فرعونیان وقبطیان: اسرائیلیان موسی: امام خمینی 4- پیر: حبیب بن مظاهر و انس بن حارث
جوان: حضرت قاسم(ع) فرزند امام حسن مجتبی(ع) 5- جناس تام جولان و جولان جناس ناقص حرکتی: رٌفت و رُفت و...
درس نهم ( تپهی برهانی)
شجاع ، ایثارگر ، متکی به نفس ، صبور و پایدار 2- رزمندهای شجاع متکی به نفس ، صبور و پایدار است3- پاتک : ضد حمله (تک :حمله) انهدام نیرو: نابود کردن دشمن عمل کردن: حمله کردن و جنگیدن / انفجار مادهی منفجره از قبیل گلوله ، مین، نارنجک 4- دعوت به مقاومت و الگو پذیری رزمندگان از یک دیگر5- دو مرغ رها / دو صف از یاکریم 6- به دلیل اینکه جانباز از یک بصیرت باطنی و وسعت دید برخوردار است که آفتاب در برابر آن خار و خس زائدی بیش نیست. در ضمن آزاردهندگی اشعهی خورشید وشباهت آن به خار وتیغ قابل تأمّل است.
درس دهم (ترانه ی من)
1- چون ولادت و وجود مانند گوهری از نور پاک و ارزشمند است. 2- مقصود از تاج جوانی و منظور از موهبت همان نعمت و تواناییهای جوانی است. 3- مرجع تو : خود شاعر ( اشعار و ترانههای شکسپیر) 4- دست یافتن به راز موفقیت 5 – در عمل و طی ماجرایی که رخ داد 6- به عهدهی دانشآموزان است.
درس یازدهم (ققنوس)
1- سود جویی و کسب در آمد بیشتر 2- زاویهی دید : سوم شخص (دانای کل )درون مایه : نابودی هویّت یک ملت بر اثر سود جویی نقطهی اوج انتهای داستان که ققنوس در آتش میسوزد و خود و مردم را میسوزاند و نابود میکند
تفاوتها: داستان ققنوس درس به نثر است ولی حکایت منطقالطیرمنظوم. حکایت منطقالطیر کوتاه و موجز است ولی آنچه در درس آمده است نسبتاً طولانی است. اصل ققنوس در داستان درس، عربستان است ولی در منطقالطیر از هندوستان است . در حکایت منطقالطیر خوش آوازی و نیز منقار شگفت ققنوس توصیف شدهاست.
4- خدا به انسان میگوید : « شفایت میدهم / از این رو آسیبت میرسانم/ دوستت دارم / از این رو مکافاتت میکنم
5- کسانی که به حقیقت پشت میکنند و دچار خود بینی میشوند ( منکران حقیقت)
درس دوازدهم(امید دیدار)
1- رامین 2- امید باعث زندگی و جان تازه بخشیدن به عاشق است.3-زیرا بیان احساسات عاشقانه است. 4- عشق و دردمندی شاعر، اسرار عشق میان عاشق و معشوق. 5- زیرا صبح را از آن جهت با بارگاه محبوب انس و الفت دارد صادق و امین میداند.6- با بیت اول ارتباط دارد هر دو بیت هم وزن و دارای قافیه و ردیف مشترک هستند در شعر حافظ مخاطب باد صباست که به هدهد تشبیه شدهاست . ولی مخاطب خاقانی دم صبح است . تناسبها در شعر حافظ بیشتر اشت از جمله حافظ با استفاده از آرایهی تلمیح به معنی شعر عمق و وسعت بخشیده است در مجموع بیت حافظ نسبت به بیت خاقانی از زیباییهای ادبی بیشتری برخوداراست.
درس سیزدهم (پروانهی بی پروا)
1- پروانهی اول و دوم ، زیرا ناقد شناخت را هنگامی کامل میداند که طالب خود را در معشوق و مطلوب فانی کند
2- مرجع او آتش در مصراع اول است. 3- مضمون دو بیت آخر هر دو شعر این است که تنها کسی میتواند از معرفت بهرهمند گردد که خود را در راه طلب فنا کند و آن کس که به چنین درجه از معرفت دست یافت، ادعایی ندارد. با این تفاوت که سعدی مرغ سحر را با پروانه مقایسه کردهاست و عطار چند پروانه را با یکدیگر. 4- با بیت اول
5- خمش ایهام دارد الف- خاموش باش ب- تخلص مولانا 6- بدون عنایت حق هر توفیقی عاریتی دروغین و مردم فریبی است.
درس چهاردهم (کبوتر طوقدار)
1- در متن کبوتر طوقدار به موضوع تعاون و همکاری و در شعر از ماست که بر ماست به نفی غرور و خودبینی پرداخته شدهاست و از آن جهت که هرکدام یک ارزش اجتماعی در فرهنگ ما محسوب میشوند، در این فصل آمدهاند. 2- هر یک خود را میکوشید (میکوشیدند) 3- مسئولیت رهبری یعنی رهبران و بزرگان باید حق پیروان و مریدان و رهروان خود را به شایستگی ادا کنند و به وظایف خودعمل نمایند
4- نخست خستگی موش اگر از بندهای مطوقه شروع کند .دوم لزوم پای بندی به تعاون و همکاری در سختیها و بلایا و نیز در رهایی و آسایش
درس پانزدهم (نوروز)
1- زیرا عقل هر چیز را از دید مصلحت و منفعت آن مینگرد .طبعاً با تکرار مخالف است و تکرار برایش ملال آور خواهد بود اما احساس قلمرو درک زیبایی است و تکرار زیبایی لذت بخش است.
2- طبیعت 3- نوروز از یک سو با فطرت انسانی پیوند دارد و از سوی دیگر به فرهنگ و زندگی قوم ایرانی در تند باد حوادث تاریخی استحکام میبخشد. 4- در عبارتهای پایان درس : با آنان پیمان وفا میبندیم و امانت عشق را از آنان به ودبعه میگذاریم که هرگز نمیریم و... بر صحیفهی عالم ثبت کنیم.
5- زاغی و راغی جناس در بیت اول / ترصیع در بیت چهارم و نهم / 6- تقلید کور کورانه از غرب
درس شانزدهم ( هجرت)
1- کُلُ یومٍ عاشورا و کُلُ ارضٍ کربلا
2- استمرار ظلم و استبداد و انتظار انقلاب 3 – تلمیح، ایهام، جناس، تشبیه و تکرار 4- پریدن پلک که نشانهی آمدن میهمان است 5- امام غایب کمال عشق است ابیات چهارم و هفتم 6- حضرت مهدی(عج) 7- متناقض نما برجستهترین آرایهی بیت است اما در این بیت مراعات نظیر، تشبیه و ایهام نیز وجود دارد.
8- شعر سپید وزن عروضی ندارد/ دارای آهنگ است /جای قافیهها درآن مشخص نیست.
درس هفدهم ( قاصدک)
1-امید فرزند شهید 2- انتهای داستان که قاصدک ها نورانی وارد اتاق میشوند 3- شگفتی و تعجب 4- به دودلیل : نخست آن که امید به برگشتن پدر امیدواراست و دوم آن که چشم امید مادر به اوست. 5- زاویهی دید : اول شخص که گاهی درآن نوعی تک گفتاری درونی نیز دیده میشود.شخصیتهای داستان: امید فرزند شهید، آذر همسر شهیدو هاشم شهید، هسته یا طرح داستان : آرزوی دیدار پدر رزمنده و تلاش مادر برای آرامش فرزند نقطهی اوج : ورود نور آبی و هجوم قاصدک ها به داخل اتاق
درس هجدهم: ( نیاز روحانی)
1- نورانی بودن، وسعت شخصیت ، غمخواری بشریت، بیدارگری و ماندگاری پیام و اندیشههای امام 2- ماندگاری و جاودانگی کلام و پیام امام 3- خود اتهامی 4- بیت دوم رباعی ساز شکسته 5- به استناد حدیث قدسی « ان الله فی قلوب منکسره » که خداوند قلبهای شکستهی بندگان را جایگاه خویش خوانده است زیرا دل شکسته آمادهی پذیرش انوار الهی است. 5- رباعی تقدیمی ، هزار و هزار / بار وباد رباعی موج بلند، سنگین و رنگین
درس نوزدهم : (بخوان)
1- با استفاده از شیوهی توصیف و داستان نویسی 2- فضای اختناق و جهل مکه در عصر جاهلیت 3- سیرهی ابن هشام از آثار قدیم و سیرت رسوالله از دکتر عباس زر یاب خویی از آثار معاصر.4- دوبیت اول: با انتهای متن که جبرئیل از حضرت رسول(ص) میخواهد که بخواند اما رسول الله پاسخ میدهند که نمیتوانم بخوانم و نیز بیت سوم: با بند چهارم صفحهی154 عربی که آهسته محمد را …….
5- درس بیستم ( بوی جوی مولیان)
1- نویسنده با لحن طنز آمیز برآن است که یادآور شود رضاخان ابتدا شاه نبود و سپس نیز از شاهی خلع شد؛ یعنی ناپایداری حکومت رضاخان 2- درگوشه ی یک اتاق پر کارمند ، صندلی و میزی به دست آوردم و به جمع و تفریق پرداختم . شاهین تیزبال افقها بودم ، زنبوری طفیلی شدم و به کنجی پناه آوردم. 3- به ماجرای سروده شدن غزل مشهور بوی جوب مولیان رودکی و تهییج امیر سامانی به بازگشت به بخارا.یعنی همانطور که شاه سامانی با شنیدن شعر و چنگ رودکی ، باشوق به سوی وطن بازگشت ، نامه ی برادرم همان تأثیر را روی من گذاشت و به ایل و قبیلهی خود بازگشتم.4- الف- پدرم مرد مهمی نبود . اشتباهاً تبعید شد .دارو ندارما هم اشتباهاً به دست حضرات دولتی و ملّتی به یغما رفت. پس از عزیمت ر ضاشاه که قبلاً رضاخان بود و بعداً هم رضاخان شد همه ی تبعیدیها رها شدند.5- به عهده ی دانش آموزان است.
درس بیست و یکم (اقلیم عشق)
1- کنایه: پابرهنه ، پای بر فرق چیزی گذاشتن / جناس: فرق و فرقد/ تشخیص: فرق فرقدان/ تناسب: فرق و پا
2- جان گداختن در آتش عشق 3- ابیات یازدهم و سیزدهم 4- بدیهی بودن حقیقت 5- بیت نوزدهم 6- بیتهای 12و 13/ 23و24و25و26و27.
درس بیست و دوم (موسی و شبان)
1- بیت 15 ، مصراع دوم 2- بیت 15 مصراع اول 3- رسالت پیامبران اتصال بندگان به خداوند است نه جدا کردن آنان از خدا با بایدها و نبایدها 4- جود بر بندگان 5- وحی و دریافت شهودی موسی ؛ یعنی حقایق وحی شده ، تنها به صورت گفتار بر موسی نازل نمیشد بلکه گویی موسی آن حقایق را میدید
6- هیچ آدابی و ترتیبی مجو هرچه میخواهد دل تنگت بگو
درس بیست و سوم (شبنم عشق)
1- دل محصول آمیختگی عشق الهی و روح انسانی است 2- زیرا خداوندابلیس را به دل آدمی راه نداد و دست رد به رویش باز نهادند 3- دوش دیدم که ملائک در میخانه زدند گل آدم بسرشتند و به پیمانه زدند و یا
در ازل پرتو حسنت ز تجلی دم زد عشق پیدا شد و آتش به همه عالم زدمربوط به جشنواره
مقدمه
به من بگو/فراموش میکنم
به من نشان بده/ به خاطر میسپارم
ذهنم را در گیر کن/ یاد می گیرم (یک ضرب المثل قدیم چینی)
آموزش فعالیتی علمی و دقیق است که کسب مهارت در آن، هم به آگاهی و دانش نیازمند است و هم به تجربه و تمرین. جشنواره های الگوهای برتر تدریس فرصت مناسبی است تا معلمان و دبیران تواناییها و خلاقیتهای خود را عرضه کنند وبه محک گذارند، که هم در ارتقای سطح علمی خود کوشیده و هم موجبات ترویج الگوهای تدریس برتر را فراهم آورده باشند.
آموختن شیوههای تفکر به دانشآموزان و فنون درگیر کردن ذهن آنها با موضوعات درسی از مهمترین فعالیتهای جریان آموزش است. یک معلم آگاه به جای انباشتن حافظهی دانش آموزان و بمب باران اطلاعاتی آنان، ذهن آنها را تحریک و تشحیذ میکند تا خود به درک و کشف واقعیات برسند. شیوههای گردآوری اطلاعات ،تجزیه و تحلیل و سازمان دهی آن ها استنتاج و نتیجه گیری صحیح، از ضروریات و ویژگی های افراد یک جامعهی پیشرفته است. وکسب این صفات به داشتن آموزش و پرورشی علمی و پیشرفته وابسته است. الگوهای تدریس ابزار کاری هستند در اختیار معلم، که بتواند فرایند آموزش و پرورش نوآموزان را به نحوی صحیح و شایسته پیش ببرد. و انسان هایی توانا به جامعه تحویل دهد که هم خوب و درست بیندیشند هم خوب و درست رفتار کنند.
اهداف جشنوارهی روشهاي فعال تدریس زبان فارسی(1): مهمترین اهدافی که این جشنواره دنبال میکند،عبارتند از:
- ارتقای سطح کیفی آموزش زبان فارسی
- رشد فرهنگ کاوشگری در میان دبیران زبان فارسی برای یافتن شیوههای مؤثر و نوین تدریس
- آشنایی دبیران زبان فارسی با الگوها ،روش ها و فنون تدریس نوین
- ترویج و اشاعهی الگوهای برتر تدریس
- تشویق و ترغیب دبیران خلاق و تلاشگر زبان فارسی
· تعاریف کلی:اصطلاحات الگوها، شیوه ها و فنون تدریس اغلب دارا ی همپوشی هستند و به جای یکدیگر به کار می روند.در ابتدا برا ی مشخص شدن مرز میان آنها و روشن شدن ذهن شرکت کنندگان، تعریف اجمالی هرکدام از این اصطلاحات می آید:
1- الگوهای تدریس(teaching models):چهارچوب و برنامهی ویژهای است که در آن مراحل تدریس،نقش معلم،نقش دانش آموز،سیستم روابط میان گروهی،منابع و شرایط و... مشخص می شود و مفهومی نسبتاً کلی و عام دارد و در حقیقت، طرح و نقشهای است که معلم براساس آن، فعالیت آموزشی خود را اجرا می کند. هر الگو به یکی از نظریه های یادگیری - رفتاری، شناختی و یا فرا شناختی- مرتبط است. الگوهای تدریس را در چهار گروه قرار می دهند:
1)خانوادهی اجتماعی 2)خانوادهی اطلاعات پردازی3)خانوادهی انفردی 4)خانوادهی سیستمهای رفتاری (برای اطلاعات بیشتر ر.ک جویس 1376 ،31)
2- روشها یا شیوههای تدریس (teaching methods) :هر الگوی تدریس دارای شیوه ها وروش های متعددی است؛ که معلم متناسب با اهداف آموزشی، از آنها استفاده میکند؛ مثلاً الگوی خانوادهی اجتماعی دارای شیوههایی چون پرسش وپاسخ، سخنرانی،مقایسه، کارگروهی،تشریک مساعی،حل مسئله،ایفای نقش و... است.
3- فنون تدریس(teaching techniques): فنون و تکنیکهای تدریس راهکارهایی هستند که معلم در هر مرحله از اجرای روش، به فراخور موضوع و موقعیت، به کار می برد؛ مثلاً، در شیوهی مشارکتی میتوان از تکنیکهای بارش مغزی، گروههای همهمه،گلولهی برفی و... استفاده کرد.
· الگوهای تدریس مورد استفاده در جشنواره: جهت مشخص شدن معیارها و داوری دقیقتر، ناگزیریم که از میان الگوهای مختلف تدریس، یک خانواده از الگوها را انتخاب کنیم و ما الگوهای خانوادهی «اطلاعات پردازی» را برگزیدهایم، به این دلیل که به نظر میرسد این خانواده از الگوها، برای آموزش زبان، از الگوهای دیگر مناسبتر میباشد و نیز به اندازهی الگوهای خانوادهی اجتماعی مورد توجه نبوده است.
در این جشنواره، شرکت کننده با توجه به تنوع مباحث زبان فارسي، می تواند یک الگو یا ترکیبی از چند الگوی این خانواده را برای تدریس خود انتخاب کند و البته در انتخاب شیوهها و روشهای تدریس کاملاً آزاد است، که در مراحل تدریس از شیوههای انتخابی استفاده کند. در زیر، معرفی بیشتر این خانواده از الگوهای تدریس میآید:
· معرفی الگوهای اطلاعات پردازی( information processing): در این مدل دانش آموزان هدایت میشوند که اطلاعات و دادهها را جستجو وپیدا کنند، سپس آن ها را سازماندهی و طبقه بندی نمایند و با فرضیه سازی و آزمودن آنها به استنتاج و کشف واقعیات علمی و مباحث مورد نظر برسند. در مراحل اجرای این الگوها، آموزگار نقش هدایتگری دارد و در مقام یک راهنما بر فعالیتهای دانش آموزان نظارت و آنها را کنترل می کند. مهمترین الگوهای این خانواده عبارتند از:تفکر استقرایی، دریافت مفهوم، کاوشگری علمی، یاد سپاری، افزایش تفکر خلاق و پیش سازمان دهنده
1-تفکر استقرایی: روش معلم در این الگو از تدریس این است که با طرح سؤالهایی هدفمند ذهن دانشآموزان را از جزئیات به سوی کلیات و قواعد موضوع درس هدایت می کند(ر.ک کتابهای معلم زبان فارسی(راهنمای تدریس) 1، 2و3)
در اجرای این الگو از روش پرسش و پاسخ استفاده میشود و میتوان از روش های متناسب دیگر مانند کار گروهی،مقایسه و ... نیز بهره گرفت.
2-دریافت مفهوم:در این الگو معلم نمونهها و مثالهایی که از پیش تعیین کرده است،در اختیار دانش آموزان قرار میدهد، سپس با هدایت معلم، دانش آموزان با شیوهی کار گروهی به تجزیه و تحلیل نمونهها و فرضیه سازی میپردازند و درنهایت به درک مفهوم درس مورد نظر می رسند. (ر.ک کتابهای معلم زبان فارسی(راهنمای تدریس) 1، 2و3)
3-کاوشگری علمی:اساس این الگو بر به کارگیری پژوهش و روشهای آن استوار است. و دانش آموز مهارت کاوشگری، حل مسئله و تفکر استدلالی را تمرین می کند. (ر.ک به جویس1376، 215-247)
4-یادسپاری: این الگو مناسب موضوعاتی است که نیاز به حفظ کردن دارند و معلم با ارائهی شیوهها و تکنیکهای متناسب چون یادیارها وکلمات تداعی کننده، دانش آموزان را در ذخیره سازی و به یادآوردن مطالب کمک می کند. (ر.ک به جویس1376، -247-272)
5)افزایش تفکر خلاق:در این الگو دانش آموز به سمت ایجاد آثار بدیع و شکستن باورهای متداول هدایت می شود. در تدریس زبان فارسی نیز در موضوعاتی چون تعریف زبان، تعریف جمله، تعریف فعل،املا و رسم الخط کلمات یا... میتوان با تمرین مهارت تفکر خلاق، دانش آموزان را به سمت نقد قواعد و نظریههای موجود و طرح تعریف نوین-هرچند سطحی و ابتدایی- هدایت کرد. (ر.ک به جویس1376، 273-310)
6)الگوی پیش سازمان دهنده: در این الگو معلم برای آموزش مطلب و موضوع جدید، از مجموعه اطلاعات،اصول و مفاهیمی بهره میگیرد، که دانش آموزان قبلاً آموختهاند.(ر.ک کتاب معلم زبان فارسی1صص12-14)
در جدول زیر، معرفی الگوها و تعاریف آنها به صورت خلاصه میآید:
|
|
الگوها |
تعاریف |
|
تفکر استقرایی |
رسیدن به کلیات از طریق طرح جزئیات | |
|
دریافت مفهوم |
رسیدن به مفهوم درس از راه تجزیه و تحلیل نمونه ها | |
|
کاوشگری علمی |
تمرین مهارت پژوهشگری و حل مسئله | |
|
یاد سپاری |
تمرین مهارتهای ذخیره سازی و به یادآوری اطلاعات | |
|
افزایش تفکر خلاق |
بدیعه پردازی و یافتن ایده های نو | |
|
پیش سازمان دهنده |
بنا کردن موضوعات و مطالب جدید بر پایهی آموخته های پیشین |
· کتاب درسی و موضوعات انتخابی: کتاب درسی که برای تدریس شرکت کنندگان در جشنواره، در نظر گرفته شده است کتاب زبان فارسی1(سال اول دبیرستان)چاپ سال1388 (كد2/201)میباشد که هر کدام از شرکت کنندگان، موضوعی را برای تدریس به مدت حد اکثر30 دقیقه انتخاب می نمایند. لازم نیست که شرکت کننده، همهی مطالب یک درس رابه طور کامل تدریس کند، بلکه موضوعی از یک درس را انتخاب میکند که بتواند در مدت تعیین شده به خوبی تدریس کند. موضوعات پیشنهادی در ذیل میآ
· موضوعات پیشنهادی
رديف
|
1 |
زبان |
درس اول |
7-3 |
|
2 |
جمله |
درس دوم |
13-7 |
|
3 |
مروري بر نگارش دورهي راهنمايي |
سوم |
17-13 |
|
4 |
جمله و اجزای آن |
چهارم |
22-17 |
|
5 |
ویرایش |
پنجم |
30-22 |
|
6 |
شكلهاي زبان |
ششم |
34-30 |
|
7 |
چرا املا مينويسيم؟ |
هفتم |
38-34 |
|
8 |
ويژگيهاي فعل(1) |
هشتم |
44-38 |
|
9 |
نگارش علمی ، ادبی |
نهم |
48-44 |
|
10 |
ويژگيهاي فعل(2) |
دهم |
52-48 |
|
11 |
مقایسه |
يازدهم |
57-52 |
|
12 |
گروه اسمی(1) |
دوازدهم |
65-57 |
|
13 |
با چه خطي بنويسيم؟ |
سيزدهم |
68-65 |
|
14 |
توصیف |
چهاردهم |
74-68 |
|
15 |
زبانشناسي چيست(1) |
پانزدهم |
78-74 |
|
16 |
گروه اسمی(2) وابستههاي اسم |
شانزدهم |
83-78 |
|
17 |
ساده نویسی |
هفدهم |
90-83 |
|
18 |
گروه اسمی(3) وابستههاي پسين |
هجدهم |
95-90 |
|
19 |
خاطره نویسی/ يادداشت روزانه |
نوزدهم |
100-95 |
|
20 |
ضمیر |
بيستم |
105-100 |
|
21 |
چه كلمهاي اهميت املايي دارد؟ |
بيست و يكم |
109-105 |
|
22 |
نامه نگاري(1) |
بيست و دوم |
117-109 |
|
23 |
گروه قیدی |
بيست و سوم |
121-117 |
|
24 |
زبانشناسی چيست(2) |
بيست و چهارم |
125-121 |
|
25 |
نامه نگاري(2) نامه به دوستان و نزديكان |
بيست و پنجم |
131-125 |
|
26 |
گروه كلمه چيست؟ |
بيست و ششم |
134-131 |
|
27 |
نقش نما |
بيست و هفتم |
139-134 |
|
28 |
خلاصه نویسی |
بيست و هشتم |
149-139 |
· منابعی برای مطالعهی بیشتر
1. اکبری شلدرهای، فریدون و علی اکبر شیری و غلامرضا عمرانی(1382)،کتاب معلم(راهنمای تدریس)زبان فارسی1،تهران شرکت چاپ و نشر کتاب های درسی،صص10-26
2. جویس،بروس و مارشا ویل(1376)، الگوهای جدید تدریس، ترجمهی محمدرضا بهرنگی، تهران، انتشارات تابان.
3. حائری زاده، خیریه بیگم(1383)، تفکر خلاق و حل خلاقانهی مسئله، ترجمهی لیلی محمد حسین، تهران، نشر نی.
4. صفوی، امان الله(1387)، روش ها،فنون و الگوهای تدریس، تهران انتشارات سمت.
5. فتحی،عبدالرحیم(1383)،الگوهای عملی در فرایند تدریس،ترجمهی پریسا امانی، تهران، انتشارات باغ رضوان.
6. هاپکینز، دیوید و بروس جویس وامیلی کالهون(1385)، الگوهای یادگیری:ابزارهایی برای تدریس، ترجمهی محمود مهرمحمدی و لطفعلی عابدی، تهران، انتشارات سمت.
كميته ي علمي دبيرخانه ي راهبري زبان و ادبيات فارسي كشور
پارادوکس
۲)غیراضافی:دردشمس دین بودسرمایه ی درمان ما بی سروسامانی عشقش بود سامان ما
تا نگردی محو خواری فنا کی رسد اثباتت از عزبقا
نیست شوتاهستی ات ازپی رسد تاتوهستی هست درتو کی رسد
نکته:درنوع دوم بین دومفهوم یاکلمه ی متضاد نقش نمای( از)نیز می آید.مثل:سرمایی ازگرماـپرازخالی
معرفی یکی ازاستادان نهاوندی دانشگاه تهران
دکتر عبدالرضا سيف
دانشيار گروه زبان و ادبيات فارسي
مقالات پژوهشي منتشر شده در مجله دانشكده ادبيات :
-
گزارشي درباره سمينار حافظ پاييز و زمستان 68 شماره 112-111
-
باد در ديوان حافظ بهار و تابستان 79 - شماره 153-154
-
سيماي مسيح در مثنوي مولوي بهار 80 - شماره 157
-
بهرام چوبينه و مكبث ازنظر فردوسي و شكسپير بهار 80 - شماره 1
-
سليمان در مثنوي معنوي تابستان 80 – شماره 2
-
سيماي ابراهيم بت شكن در آينه مثنوي زمستان 80 – شماره 160
-
داستان آفرينش آدم (ع) در مثنوي پاييز 80 – شماره 3
-
ادب جهادي در جنگهاي ايران و روس بهار 81 – شماره 5 - 4
-
خلاصه و مقايسه خسرو و شيرين و ليلي و مجنون نظامي بهار 81 – شماره 161
-
موسي (ع) و فرعون در مثنوي معنوي تابستان و پاييز 81 – شماره 8-7-6
-
معجزات پيامبر اسلام (ص) در مثنوي تابستان و پاييز 81 – شماره 163-162
-
زندگي جاويد در مثنوي هاي حديقه و معنوي زمستان 81 – شماره 164
-
نقش علماء در پيدايش ادب جهادي بهار 82 – شماره 165
-
وجوه بلاغت در دو قصيده ناصر خسرو تابستان و پاييز 82 – شماره 167-16
-
موسي(ع) و پيامبران هم عصر و بني اسرائيل در مثنوي مولوي تابستان و پاييز 83- شماره 171-172
-
بازتاب شاهنامه فردوسي در غزليات شمس بهار و تابستان 83- شماره 169-170
-
روشنفكران و ادبيات مشروطه بهار 84 – شماره 173
-
بازتاب شاهنامه فردوسي در مثنوي معنوي تابستان 84 – شماره 174
-
سايه حافظ در غزل هاي سايه ( هوشنگ ابتهاج) پاييز 84 – شماره 175
-
تجلي اسطوره در مثنوي تابستان و پاييز 80 ـ شماره 159-158
-
جمالزاده از اصفهان تا ژنو پاييز 83 – انتشارات دانشگاه تهران
-
جلوه هاي قرآني در حديقه سنايي بهار 82 – دانشگاه اراك
-
پير در مثنوي زمستان 84 – شماره 176
-
Machabuu gauuco macurrs cuu mocu ( به زبان ازبكي ) منتشر شده در مجله CNHOازبكستان
-
Baxpom yybnha ba makbel ( به زبان ازبكي ) منتشر شده در مجله CNHOازبكستان
-
A3n3nddhh hacaopnnhnht ( به زبان ازبكي ) منتشر شده در مجله CNHOازبكستان
-
xa3IIInba nkodn ( به زبان ازبكي ) منتشر شده در مجله CNHOازبكستان
-
مقايسه خسرو و شيرين و ليلي و مجنون ( به زبان عربي ) منتشر شده در مجله الدرسات الادبيه لبنان
-
نگاهي به بسامد اوزان عروضي در ديوان حافظ اسفند 84- شماره 176
-
مقايسه خسرو و شيرين نظامي و شيرين و خسرو امير خسرو دهلوي سرود باران-دانشگاه تربيت مدرس اسفند 84
طرح هاي پژوهشي :
-
ادبيات جهاد و مقاومت در جنگ هاي ايران و روس
-
زندگي جاويد درمثنويهاي حديقه و معنوي
-
تحليل بلاغي بيست قصيده ناصر خسرو
-
موسي (ع) در مثنوي مولوي
-
سيماي سليمان در مثنوي
-
بازتاب شاهنامه فردوسي در غزليات شمس و مثنوي
-
سيماي پيامبر (ص) و اهل بيت (ع) در منطق الطير و مثنوي
-
زندگي جاويد در بوستان سعدي
-
خلاصه و مقايسه خسرو و شيرين نظامي و شيرين و خسرو و امير خسرو دهلوي
-
آباء علوي و امهات سفلي در مثنوي
-
داستاهاي آدم ، حوا ، هابل و قابيل در مثنوي
-
داستانهاي نوح ، لوط ، هود و صالح در مثنوي
-
داستانهاي يعقوب و يوسف در مثنوي
-
داستانهاي ابراهيم ، اسماعيل و اسحاق در مثنوي
-
داستانهاي شيث ، ادريس ، ذوالقرنين ، الياس ، خضر ، شعيب ، هارون و جرجيس در مثنوي
-
داستانهاي ايوب ، داوود ، يونس ، عزيز و يحيي در مثنوي
-
داستان عيسي (ع) در مثنوي
-
پرندگان و حيوانات اساطيري در مثنوي معنوي آبان 85
-
گلها ، گياهان و درختان اساطيري در مثنوي معنوي آبان 85
سمينار :
-
شركت در سمينار قران وادب فارسي دانشگاه اراك و سخنراني تحت عنوان ‹‹ جلوه هاي قرآني در حديقه سنايي ›› سال 82
-
شركت در سمينار استادان زبان فارسي هند ( بيست و چهارمين كنگره ) پونا ، سخنراني در باره فردوسي و شكسپير
-
شركت در سمينار پژوهشهاي ادبي دانشگاه تربيت مدرس و سخنراني تحت عنوان : مقايسه خسرو و شيرين نظامي و شيرين و خسرو امير خسرو دهلوي (اسفند 84)
كتاب :
-
ادبيات پايداري در جنگهاي ايران و روس
-
وجوه بلاغت در بيست قصيده ناصر خسرو
-
راهنماي دانشجو
سوابق مديريتي و اجرايي :
-
رئيس اداره خدمات آموزشي 74 - 76
-
معاون آموزشي دانشكده ادبيات از سال 82 تا 85
-
مدير كل آموزش دانشگاه تهران از سال 85 تا كنون
درباره ی ترکیب های اضافی ووصفی
ماه طراوت ،شادی ونظافت ـاین هردوگل ـامامانم ـگل های رنگین ومعطر شعروخیال
۱)تعداد کسره ها(نقش نمای اضافه وصفت)،(و)پیوند ومکث درگروه اسمی
۲)صفت های پیشین
۳)ضمایر متصل به اسم در گروه اسمی(مضاف الیهی که ضمیر متصل باشد)که بدون نقش نمای اضافه می آیند
نکته:درگروه های قیدی مشترک باگروه اسمی نیز موارد مشابه یادشده وجودارد.مثل:همه جا،هفته ی بعد، چه ساعتی،هرگاه